Kitap Teknolojisi

 

Rönesans çağında matbaa kitabın kitlelere ulaşmasını sağlarken insan belleğinde kalıcı bir değişikliğe yol açmıştır. Yeniçağda artık zihin bir kütüphane olma özelliğini yitirir. Kitap mekânda ve zamanda yeni bir boyutun kapılarını aralamış, zamanı dairesel olarak algılayan, uzayı katmanlarla tarif eden eski düşünceyi dönüştürmüştür. Artık özellikle Batı dünyasında zaman çizgisel olarak algılanır, mekân ise bütünleştirici, birleştirici bir işlev kazanır.

Kitap teknolojisi matbaa zamanında coşkuyla karşılanmadı. Yeni teknoloji el yazması üreten zanaatkârlara bir tehdit oluşturuyordu. Bilgeler birbirinin benzeri, yeknesak harflerden oluşan ciltleri insan ruhunun derinliklerini yansıtamayacak kurulukta buluyor, el yazısının sıcaklığını tercih ediyorlardı. Üstelik kitap teknolojisi başlangıçta oldukça pahalıydı, üniversite öğrencilerinin tümü bu yeniliğe ulaşamıyor, kitap zenginle fakiri ayırt eden bir simgeye dönüşüyordu. Bu ayrımın yanı sıra üstadın sözlerini duymak için bir araya gelen öğrenciler artık kitapların başında tek başlarına, sessizlik içinde bilgi edinmeye başlamıştı. Bu dolaylı öğrenme biçimi ustaların işlevlerini köreltmeye başlamıştı.

Nadir eserlerden çok satanlara

Kitap teknolojisinin ilk günlerinde eserler yüksek maliyetten ziyade sınırlı siparişlerin etkisiyle az basılmıştır. 1469’da Çiçero’nun Mektupları Venedik’te ancak 100 baskı yapabilir. Baskı sayısındaki gelişme beklenenden yavaş oldu. Balzac ve Hugo’nun eserlerinin ilk baskıları 2000’i aşamamıştı. Kitabın kitleselleşmesi ABD’de başladı, Tom Amca’nın Kulübesi 1852’de bir milyonu aşan ilk kitap oldu. Kitabı Mukaddes, Marks’ın, Stalin’in eserleri çok satanlar listelerine girdi. Mao’nun Küçük Kızıl Kitabı ise Kültür Devrimi sırasında iki milyar baskı rakamına ulaştı.

Kitap teknolojisi kitleselleşirken, el yazması da farklı bir ilgi alanında değer kazandı. Ünlü yazarların notları, ilk taslakları, kişisel el emekleri yazıları koleksiyon avcılarının merakını çekiyordu.

 Mutlak Kitap mitosu

Kitap mitosu en saf halini Mallerme’de bulur. Yazar tek ve mutlak bir kitabın düşüyle yaşamaktadır. Bu kitap bir kütüphanenin bütün bilgilerini kapsayacak, yazılmış bütün kitapların bir özeti olacak ve bütün dilleri kapsayacaktır. Günümüzden evrenin başlangıcına doğru çıkılacak yolculukta bütün yaşanmışlıkları içerecektir.

Rönesans’ın söylemin ve gerçekliğin birliğine duyduğu inanç bugün artık zedelenmiştir. Kitap bu birlik inancına vurulan bir darbedir aslında. Bilgeyle öğrenci arasındaki dolaysız iletişimi tamamen yok eden, her okumada farklı anlamların bulunmasını sağlayan bir yalnızlığı körükleyen, diğerleri ile iletişimin önünü kesen bir teknoloji.

Kitap özlemi ve kitapseverlik ancak modern çağda yeni teknolojilerin bulunuşuyla üretilmiştir. Makineler çağında insan teknolojinin soğuk yüzüne direnmek ister.

Oysa “Mutlak kitap”  imgesi çoktan zihinlerden silinip gitmeye başlamıştır.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Kabileden Bireye

  Homeros, dahi şair, iki büyük eserinde elli yıllık bir kültür evresini anlatır. Ortak ruhla hareket eden savaşçı bir toplum olan Yunanlıların nasıl kendi iradeleriyle ve akıllarıyla yaşama karşı savaş verdiklerini aktarırken, bireyselleşmenin adımlarını gözler önüne serer. Kör ozan yaratıcılığını iç bakışına borçludur, ama dış dünyanın ayrıntılarını bize sunmasına engel değildir bu akıl evreni. İon kentlerinde dolaşan anlatıcılar (aoidos) gibi efsanevi kahramanların yüceliklerini müziksel bir lirizme taşır. Bambaşka tarzlarda söylediği şiirlerin tınısı da birbirinden tamamen ayrıdır. İlyada’da kahramanın ruhsal durumu ön plandadır. Akhilleus’un öfkesi Truva önündeki Yunanlıların neredeyse yıkımına yol açacaktır.   Odysseia ise hileci bir kahramanın serüvenlerine odaklanır, Kahramanın yazgısı tanrıların kaprislerine bağlıdır. Bir ulusun öyküsünün ardından tek bir adamın romanını bize sunar, Homeros. Antik Yunanlılar kör ozanın şiirlerini kılavuz olarak bellemişlerdir. A...
Devamı

Her Şey Zafer İçin!

  “Şu felaketler içindeki ben, mutluluk içindeki senden daha fazlasına sahibim!” Tanrıların lanetlisi Tantalos kızı Niobe böyle sesleniyordu düşmanına. Yedi oğlunun cesetlerine sarılmış, karalar giymişti. Yedi kız kardeş cenaze yataklarının başında duruyordu, katil Apollon’a ve çok evlat sahibi analarını kıskanıp cinayete onay veren Leto’ya veryansın ediyorlardı. Bu kez Artemis aldı yayını eline, gül yanaklı kızlardan altısını oklarıyla yere seriverdi. Niobe gururunu çiğneyip son çocuğunu bağışlaması için tanrıçaya gözyaşları içinde yalvardı. Zeus yüreği yaralı ananın son dileğini çok görüp kadını taşa dönüştürüverdi. Çok geçmeden taştan bir pınar akmaya başlamıştı: Çocuklarını kaybeden annenin gözyaşlarıydı akan. …Aphrodite’ye benzer Kassandra, Gördü onları Pergamos tepesinden… Baktı katırların çektiği döşeğe, Gördü döşekte uzanmış ölüyü, Bir çığlık attı, koştu bağıra çığıra, Dolaştı boydan boya bütün kenti: “Gelin, Troyalı erkekler, kadınlar, gelin, Gelin, gör...
Devamı

Gezgin Bir Prens

  Hindistan alt kıtası sonsuz farklılıkları birleştiren bir coğrafyadır. Etnik grupların ve dillerin ucu bucağı yok gibi gözükür. Sık sık çatışan bu grupların yanı sıra toplumsal örgütlenme keskin sınırlarla belirlenmiş bir kast yapısıyla oluşur. Sıradan bir kahramanın bu öyküde yükselme ve yeni bir kimliğe bürünme şansı hiç yok gibidir. Kahraman kurtuluşu mutlak bir varlığa inanmakta bulur. Kendi kast sistemi içerisinde, ahlak kurallarına sıkı sıkıya bağlı kalarak o varlıkla bütünleşmesi için bir gayret gösterir(dharma). Eylemlerinin sonuçları(karma) onun kaderini belirleyecektir. Nihai kurtuluşu(moksa) dünyadan elini eteğini çekmekle mümkün olur. Tanrı Ramayana Rama Kosala Krallığının prensiydi, çocuk yaşta bir iblisi yok etti, tıpkı Odysseia gibi kimsenin kuramadığı bir yayı kurup prenses Sita’nın kocası oldu. Onun başarıları sarayda kem gözlerle izleniyordu. Babası Rama’nın elinden krallık hakkını alıp başka bir eşinden olan oğlu Bharata’yı kendine halef seçti. Rama yurdu...
Devamı